Yıllarca aynı hatayı yaptım: Maaş yatıyor, harcamalar başlıyor, ay sonunda hesapta ne kaldıysa onu tasarruf sayıyordum. Sorun şu ki ay sonunda genellikle hiçbir şey kalmıyordu. Kalsa bile 200-300 lira gibi, "zaten bir işe yaramaz" diyip harcadığım bir bakiyeydi.
Değişim, sıralamayı tersine çevirdiğimde başladı. Önce tasarruf, sonra harcama. Ama bunu iradeyle yapmaya çalıştığım her seferinde tökezledim; çünkü irade, maaş gününde canınız bir şey çektiğinde pek işe yaramıyor. İşe yarayan şey otomatik tasarruf transferi oldu: parayı ben elimle ayırmıyorum, sistem benim yerime ayırıyor.
Mantığı çok basit. Maaşın yattığı gün ya da ertesi gün, önceden belirlediğiniz tutar ana hesabınızdan bir başka hesaba geçiyor. Siz o parayı hiç "görmüyorsunuz". Görmediğiniz parayı harcamak da zorlaşıyor. Davranışsal olarak en büyük kazanç bu.
Denediğim ve çevremdekilerin kullandığı başlıca seçenekler şunlar:
| Yöntem | Nasıl çalışır | Güçlü yanı | Zayıf yanı | Kime uygun |
|---|---|---|---|---|
| Aynı bankada düzenli havale talimatı | Vadesiz hesaptan ikinci bir vadesiz hesaba sabit tutar | Kurulumu 2 dakika, çoğunlukla ücretsiz | Parayı geri çekmek de 2 dakika | Yeni başlayan, önce alışkanlık kurmak isteyen |
| Farklı bankaya otomatik EFT | Ana hesaptan başka bankadaki hesaba transfer | Para "uzakta", harcama dürtüsü azalır | Transfer ücreti çıkabilir, takip iki uygulamada | Kendine güvenmeyen, sık bozan kişi |
| Otomatik vadeli mevduat talimatı | Gelen tutar belirli vadeyle bağlanır | Faiz işler, vade bitmeden bozmak caydırıcı | Erken bozmada faizden olma riski | Hedefi 6 ay ve üzeri olan |
| Fona otomatik alım talimatı | Her ay sabit tutarla fon alınır | Maliyet ortalaması, uzun vadede potansiyel getiri | Değer dalgalanır, kısa vadede eksi görebilirsiniz | 3+ yıl dokunmayacak parası olan |
| Yuvarlama / kuruş biriktirme | Her harcama üst tutara yuvarlanır, fark ayrılır | Hiç hissettirmez | Tutar küçük kalır, tek başına yetmez | Ana sisteme ek olarak kullanacak kişi |
| Bireysel emeklilik katkısı | Her ay otomatik ödeme | Devlet katkısı, çok uzun vadeli disiplin | Erişim çok kısıtlı, acil durumda kullanılamaz | Acil durum fonunu zaten kurmuş kişi |
Tek bir hesaba her şeyi toplamak işe yaramadı, çünkü "tatil parası" ile "araba bozulursa parası" aynı yerde durunca ikisi de eriyordu. Şimdi şöyle:
Maaşın ertesi günü sabit bir tutar, farklı bir bankadaki hesaba gidiyor. Kart bağlı değil, uygulamada bildirim kapalı. Hedefim 3 aylık zorunlu giderim. Buraya ulaşana kadar diğer katmanlar minimum tutarla çalıştı.
Vergi, sigorta yenileme, yıllık aidat gibi öngörülebilir büyük ödemeler için ayrı bir hesap. Yıllık tutarı 12'ye bölüp o rakamı otomatik gönderiyorum. Bu tek değişiklik, "sürpriz" fatura kavramını hayatımdan çıkardı.
Kalan kısım fon alım talimatına gidiyor. Piyasa iyi de olsa kötü de olsa aynı gün, aynı tutar. Bakmıyorum bile; ayda bir kez değil, üç ayda bir kontrol ediyorum.
Otomatik sistemin en büyük faydası kazandırdığı para değil, karar verme yükünü ortadan kaldırması. Her ay "bu ay biriktirsem mi" diye düşünmüyorsanız, yılda on iki kez pes etme fırsatını kaçırmışsınız demektir.