Maaş Gününden Önce Kredi Çekmenin Gerçek Maliyeti

İlk defa maaş gününe on gün varken parasız kaldığımda, telefonumdaki bankacılık uygulamasında "anında kredi" butonuna basmak dünyanın en masum hareketi gibi görünmüştü. 15 saniyede onay, 30 saniyede hesapta para. O sırada aklımdan geçen tek soru "ödeyebilir miyim?" oldu. Sormam gereken soru ise şuydu: bu on gün bana ne kadara mal olacak? O hesabı sonradan, ekstre elime geçince yaptım ve rakam beni gerçekten şaşırttı.

Bu yazıda kısa vadeli, "maaş günü köprüsü" niyetiyle çekilen kredilerin toplam maliyetini nasıl hesapladığımı, hangi alternatifleri karşılaştırdığımı ve bugün aynı durumda ne yaptığımı anlatacağım.

Sorun: Kısa vade, maliyeti gizler

Kısa vadeli krediyi tehlikeli yapan şey faizin kendisi değil, faizin görünmez hale gelmesidir. Aylık oran küçük bir sayı olarak yazıldığı için gözümüz onu "az" diye kodluyor. Ama borcun üzerine binen kalemler yalnızca faiz değil:

• Faiz: ilan edilen hızlı kredi faiz oranı, çoğu zaman aylık olarak gösterilir.
• Vergiler: tüketici kredilerinde faize ek olarak yansıtılan yasal kesintiler vardır; bunlar faizi kağıt üzerindeki orandan daha yükseğe taşır.
• Sabit masraflar: dosya/tahsis ücreti, hayat sigortası gibi kalemler. Bunlar vadeye bağlı değil, tutara bağlı olduğu için vade kısaldıkça toplam maliyet içindeki payı büyür.
• Gecikme riski: tek taksitli bir borcu 3 gün geciktirmek, 12 taksitli bir kredide bir taksiti geciktirmekten daha sert sonuçlanabiliyor.

İşte bu yüzden 20 günlük bir borç, yıllık maliyet cinsinden bakıldığında uzun vadeli bir ihtiyaç kredisinden kat kat pahalı çıkabiliyor. Faizin nasıl işlediğini ve basit-bileşik ayrımını daha önce ayrı bir rehberde kurcalamıştım; oradaki mantığı burada uygulamak yeterli.

Toplam maliyeti hesaplamanın en basit yolu

Karmaşık formüllere girmeden, ben şu üç satırı bir kağıda yazıyorum:

1. Geri ödeyeceğim toplam tutarı yaz (bankanın gösterdiği ödeme planındaki tüm taksitlerin toplamı).
2. Buradan çektiğim anaparayı çıkar. Kalan sayı, o paranın gerçek fiyatı — yani cebimden çıkan net maliyet.
3. Bu maliyeti anaparaya böl, sonra kullandığım gün sayısına böl. Elinde günlük maliyet oranı olur; onu 365 ile çarparsan yıllık karşılığını görürsün.

Örnek üzerinden gidelim (tamamen varsayımsal rakamlar): 10.000 TL çektiğimi, 1 ay sonra tek seferde 10.520 TL ödediğimi düşünelim. Maliyet 520 TL, yani anaparanın %5,2'si. Bu parayı sadece 12 gün kullanmışsam, o 520 TL yine tam olarak ödenir — vadeyi kısaltmak faturayı küçültmez. Günlük maliyetim 43 TL civarına çıkar. Aynı 520 TL'yi 12 ay boyunca kullandığım bir kredide ödesem, yıllık maliyet çok daha makul görünürdü. Fark tamamen "parayı ne kadar süre elinde tuttuğun" ile ilgili.

Seçenekleri yan yana koyunca

O dönemde beş yol vardı ve hepsini denedim diyemem ama üçünü fiilen kullandım. Kabaca şöyle bir tablo çıktı: