Kredimi vadesinden önce kapatmaya ilk kez kalkıştığımda şubede aldığım cevabı hiç unutmam: "Tamam ama erken kapama tazminatı çıkacak." O ana kadar erken kapatmanın tamamen bir kazanç olduğunu düşünüyordum. Meğer bankanın da vazgeçtiği bir faiz geliri var ve mevzuat bunun bir kısmını telafi etme hakkı tanıyor. O günden bugüne kendi kredilerimde ve yakınlarımın hesaplarında birkaç kez aynı işlemi yaptım; ne zaman mantıklı olduğunu, ne zaman cebimden para çıktığını yaşayarak öğrendim.
Adına "ceza" diyoruz ama mevzuattaki karşılığı erken ödeme tazminatı. Mantığı şu: sabit faizli bir kredide banka, belirli bir vade boyunca belirli bir faiz geliri elde etmeyi planlar. Sen krediyi erkenden kapatınca bu plan bozulur, banka da kalan vadeye göre sınırlı bir tazminat isteyebilir.
Burada kritik nokta, tazminatın kalan anapara üzerinden değil, faiz indirimi yapıldıktan sonra ödeyeceğin tutar üzerinden hesaplanmasıdır. Yani banka önce "bugün kapatsan borcun ne olur" sorusunun cevabını bulur, sonra o tutara oran uygular.
| Durum | Uygulanabilecek üst sınır |
|---|---|
| Kalan vade 36 ayı aşmıyorsa | Erken ödenen tutarın %1'i |
| Kalan vade 36 aydan fazlaysa | Erken ödenen tutarın %2'si |
| Değişken faizli tüketici kredisi | Tüketici bilgilendirilip onay verdiyse tazminat alınmaz |
Bu oranlar üst sınır; bazı bankalar sözleşmesinde daha düşük oran yazar, bazıları hiç almaz. Bu yüzden ilk yapman gereken şey, elindeki sözleşmenin "erken ödeme" maddesini okumak. Ben artık kredi çekmeden önce bu maddeye bakıyorum, faiz oranı kadar önemli buluyorum.
Örnek üzerinden gidelim. Diyelim 100.000 TL çektim, 36 ay vadeliydim, 12 taksit ödedim. Bankadan "kapatma tutarı" istediğimde bana faiz indirimi uygulanmış bir rakam veriliyor; kalan taksitlerin toplamı değil, bugüne indirgenmiş borç. Bu tutar 78.000 TL çıktı diyelim. Kalan vadem 24 ay, yani 36 ayın altında; üst sınır %1. Tazminat en fazla 780 TL olur. Buna ayrıca kredi türüne göre vergi ve fon kesintileri eklenebilir, o yüzden şubeden mutlaka her şey dahil tek bir kapatma tutarı istiyorum.
Sıkça yapılan hata şu: insanlar kalan taksitlerin toplamını (mesela 24 x 3.900 = 93.600 TL) baz alıp "tazminat 936 TL" diye korkuyor. Oysa faiz indirimi sonrası tutar daha düşük olduğu için tazminat da düşüyor. Erken kapatmada asıl kazanç da tam burada: ödemeyeceğin faiz, ödeyeceğin tazminattan çok daha büyük olabilir.
| Seçenek | Nasıl işler | Maliyet tarafı | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Tamamen erken kapatma | Kalan borcun tamamı bugünkü değerle ödenir | Kalan vadeye göre %1–%2 tazminat | Elinde toplu para olan, borç yükünden kurtulmak isteyen |
| Kısmi (ara) ödeme | Anaparadan bir kısım kapatılır, taksit veya vade düşer | Ödenen kısım üzerinden aynı oranla tazminat | Birikimini tamamen boşaltmak istemeyen |
| Yapılandırma / borç transferi | Daha düşük faizli yeni kredi ile mevcut kredi kapatılır | Tazminat + yeni kredinin dosya masrafı | Faiz oranları belirgin şekilde düştüğünde |
| Hiç kapatmayıp parayı değerlendirme | Taksitler devam eder, birikim faiz getirisi olan bir üründe kalır | Tazminat yok; ama kredi faizi işlemeye devam eder | Kredi faizi, mevduat/getiri oranından düşükse |
Bu son satır çoğu kişinin gözden kaçırdığı seçenek. Eski bir kredin varsa ve faizi bugünkü mevduat getirilerinin altındaysa, krediyi kapatmak matematiksel olarak zarar olabilir. Faiz oranlarının nasıl işlediğini ve efektif maliyetin nasıl hesaplandığını anlatan içerikler bu kararı çok kolaylaştırıyor; ben de karşılaştırmayı hep "yıllık maliyet yüzdesi" üzerinden yapıyorum, taksit tutarına bakarak değil.